Utrecht University            

Rob van Gerwen's | Welcome | Teaching | Research | Contact | Weblog | Sitemap | Consilium Philosophicum

Courses | Index | Kunst en het kwaad | Filosofie in praktijk | Het Schone: kunstfilosofie | HHRS: Kunst en digitalisering | HOVO: diverse
Extra-curricular Blackboard | Leeronderzoek esthetica | Mind and Art | Art and morality | Capita Selecta Aesthetics

Rob van Gerwen

06 May 2020: 14:51

Home  blog Begrippen Blackboard
dr. Rob van Gerwen

Het Schone: esthetica en filosofie van de kunsten

FI2V19007
periode 4, 2019-20, online in Teams

Inhoudsopgave (regels en opzet van de cursus)

| inhoud | leerdoelen | vooraf | inschrijving | literatuur | deadlines | locatie | bijeenkomsten |

Kunst, moet dat nou?

In Het Schone: filosofie van de kunsten (esthetica) worden de meest interessante moderne benaderingen van filosofische kwesties rond schoonheid en kunst behandeld en ruim geïllustreerd met voorbeelden die ons nu aanspreken. We zullen het hebben over Baumgarten, Hume, Kant, Hegel, Schopenhauer, Ingarden, Gadamer en Adorno. De geschiedenis van de esthetica als een zelfstandige filosofische discipline begint in de achttiende eeuw met de conceptualisering van het moderne systeem van de schone kunsten. De vraag die daarmee vanaf het begin centraal staat is die van de esthetische normativiteit: hoe beslissen we over de artistieke verdienste van een kunstwerk? Tegen het eind van de cursus kijken we naar de gedaante die deze filosofische kwestie in de hedendaagse analytische kunstfilosofie heeft.

Leerdoelen

Studenten weten na afloop van de cursus hoe verschillend er over het belang van kunst en over esthetische normativiteit wordt nagedacht. Zij kennen in grote lijnen de argumentatiestructuur van de belangrijkste filosofische theorieën over kunst uit de moderne periode. Kunstwetenschappers onder de studenten leren bovendien om kritisch naar hun eigen vakgebied te kijken.

Bijeenkomsten

Maandag, 13.15-15.00 uur
Donderdag: 11.00-12.45

Let op: het college van donderdag 30 april is verplaatst naar dinsdag 28 april, 13.15-15.00 uur

In detail

De bijeenkomsten bestaan uit een deel hoorcollege, een deel werkgroep en nog een deel hoorcollege. De afronding van het schrijfwerk organiseren jullie zelf.
De colleges verlopen op deze manier:
35 minuten: hoorcollege (deel a) in Teams;
15 minuten: pauze, gelegenheid om vragen te stellen (via de chat).
35 minuten: hoorcollege (deel b) in Teams.
20 minuten, facultatief: nabespreking via chat (niet verplicht).
Op donderdag is het dan afgelopen, maar 's maandags volgt nu een werkgroepgedeelte, zie hieronder.

Op maandag is dit het programma:
(a) 13.15: aanvang hoorcollege.
(b) 13.50: pauze, vragen via de chat.
(c) 14.05: vervolg hoorcollege.
(d) 14.40: einde college. (Nu komt de opdracht beschikbaar in Blackboard; meer hieronder). Ik blijf nog 20 minuten hangen voor vragen via de chat.
(e) 15.00 einde bijeenkomst.
(f) tussen 18.00 en 19.00 uur: groepstekst (anoniem!) indienen in PeerGrade
(g) tussen 19.00 en 21.00 uur: commentaar leveren op tekst van andere groep in PeerGrade
(h) Vanaf 21.00 uur: reageren op het commentaar en dit verwerken in jullie eigen tekst
(i) dinsdag 11.00 uur: opdracht, met duidelijk de namen van de groepsleden die actief hebben deelgenomen, inleveren in Blackboard (uiterlijk 11.15 sluit deze inlevermogelijkheid). Deze opdrachten worden "becijferd" met "onvoldoende (5)", "voldoende (7)" of "goed (9)".

Op donderdag is dit het programma:
(a) 11.00: aanvang hoorcollege.
(b) 11.35: pauze, vragen via de chat.
(c) 11.50: vervolg hoorcollege.
(d) 12.25: einde college. (Nu komt de opdracht beschikbaar in Blackboard; meer hieronder). Ik blijf nog 20 minuten hangen voor vragen via de chat.
(e) 12.45 einde bijeenkomst.

Aanbevolen wordt om vooraf handouts van de colleges uit te printen, zodat je niet alles van de beamer presentaties hoeft over te schrijven. Zie Blackboard.

Het spreekuur is vervallen

Stel je vragen via de chat, of stuur indien gewenst een e-mail (voor privé-vragen).

Toetsing en becijfering

Vooraf: de inlevermomenten worden digitaal afgedwongen. Uiterlijk 15 minuten na de inlevertijd gaat de inlevermogelijkheid in Blackboard dicht.

1. Groepswerk (35% van het eindcijfer) (cijfers worden per groep uitgereikt maar individueel toegekend, vanwege wisselende groepssamenstelling). Deze 35% wordt opgebouwd uit de opdrachten van de maandagen (behalve die ene keer bij de Inleiding), dit is incl. de gegeven feedback. Het groepswerk op maandag wordt dus becijferd; en dat geldt ook voor die ene keer op dinsdag 28 april (de tijdstippen schuiven dan een dag vooruit; inleveren op woensdag 29 april om 11.00 uur).

2. Tussentoets (30% van het eindcijfer). maandag 18 mei 2020, van 9.00-16.00 uur. (let op: om 16.15 uur gaat Blackboard dicht!) Take-home tentamen, bestaand uit een reflectie, van 600 woorden, op basis van opgegeven keuze uit index.

3. Eindtoets (35% van het eindcijfer). maandag 22 juni 2020, van 9.00-16.00 uur. (let op: om 16.15 uur gaat Blackboard dicht!) Take-home tentamen, bestaand uit een reflectie, van 600 woorden, op basis van opgegeven keuze uit index.

Zorg ervoor dat je de facultaire regels over fraude en plagiaat kent en navolgt.

Afwezigheid

Mocht je onverhoopt een bijeenkomst moeten missen, meld dit dan z.s.m. bij je groepsgenoten en bij de docent. Doe je dat niet, dan wordt je na twee opeenvolgende keren afwezigheid uit de groep verwijderd. Dit is noodzakelijk om het groepswerk op peil te houden. Om het feit dat je niet aan het groepsproces hebt bijgedragen te "compenseren", schrijf je binnen 3 dagen een reflectie van 300 woorden over de stof van het college. (Doe je dat niet dan mis je een deel van de becijfering.)
Haal gemiste hoorcolleges in via Streams (een kopie wordt daar op de dag na het college klaargezet).

Reflecties

Een reflectie bevat typisch een filosofische probleemstelling, een doelstelling (of these) en een in je tekst verder uitgewerkte strategie.
In de korte reflecties die je bij de toetsen spreekt (van ongeveer 600 woorden) bespreek je een filosofische kwestie die aansluit bij een van de theorieën die in de colleges van de voorafgaande week aan de orde zijn geweest. Je kunt je vrij laten leiden door de onderwerpen die besproken zijn; maar het is zaak een duidelijke kwestie aan de orde te stellen en hierover een eigen positie te ontwikkelen. Je kunt je hierbij laten inspireren door dit soort deelvragen (je hoeft deze vragen niet te beantwoorden):

1. Wat leren wij van de besproken theorie?
2. Om welke filosofische kwestie gaat het jou?
3. Als wij de centrale stelling van de tekst of theorie zouden aanvaarden wat zou dat dan voor implicaties voor ons moeten hebben?

Vooral de laatste vraag geeft een goede indicatie van wat er van een reflectie verwacht wordt: een filosofisch inzicht. (Kijk voor meer uitleg over de reflecties op Blackboard)

Voorgeschreven literatuur

Rob van Gerwen. Moderne filosofen over kunst. Uitg. Klement, 2017 (tweede druk).
Enkele losse artikelen (zie Blackboard)

Ga naar Blackboard voor meer informatie over de literatuur.

Aanbevolen literatuur (niet voorgeschreven)

Cahn, Steven M., and Aaron Meskin, eds. 2007. Aesthetics: A Comprehensive Anthology. Oxford: Blackwell.
Concetto Spaziale

Concetto Spaziale Attesa, 1964-1965

Lucio Fontana.

Samenvattend: Online procedures

- Lees vooraf altijd alle voorgeschreven literatuur, dus voor de Inleiding zowel Hoofdstuk 1 uit het boek als de tekst van Kristeller.
- Om in Teams te komen, haal je de cursuscode in Blackboard op.
- Zet Mentimeter voor het college al open in een internet-browser, bij voorkeur op je smartphone: http://www.menti.com (de code die je eventueel moet invullen krijg je op college).
- Gebruik voor de opdrachten Word in Teams (klik op menu [+ Nieuw], kies Word-document), waarin je gezamenlijk aan een tekst kunt werken (zoals je waarschijnlijk wel kent van Google-docs).
- Kom je ergens niet uit, lees dan de Teams studentenhandleiding.
- Heb je daarna nog vragen, stel ze dan in de Teams-chat tijdens of na het college.

Inschrijving

De inschrijving voor deze cursus verloopt via Osiris. De wijzigingsdagen voor periode 4 zijn 30 en 31 maart 2020. (Uitschrijven kan tot en met de eerste week van periode 4. Meld dit ook altijd aan de docent, zodat die de groepsindeling kan aanpassen).
Heb je problemen met inschrijving? Check het studiepunt. Je vindt hier ook de randvoorwaarden.
Studenten (HBO en WO) van buiten de Universiteit Utrecht kunnen wijsbegeerte vakken volgen. Voor inschrijving kan men bij de onderwijsadministratie een inschrijfformulier aanvragen. (E: Onderwijssecretariaat.gw@uu.nl Tel.: 030-2531831). Zie ook het studieprogramma van de minor Het Ware, het Schone en het Goede, in Osiris.


Philosophy of the Arts, a blog by Rob van Gerwen (ook Nederlands)

De bijeenkomsten

Week 1
maandag 20 april 2020

1. Inleiding

Wat spreken we af (regels)? Zie deze website en de mededelingen op Blackboard
Wat is filosofie? Wat zijn open en gesloten vragen?
Wat is geschiedenis van de filosofie en wat is ideeëngeschiedenis?
Wat is filosofie van de kunst? (Is het een zelfstandige filosofische discipline?); het moderne systeem van de schone kunsten.
Wat is schoonheid en hoe verhoudt ze zich tot kunst?
Wat is kunst?

Vragen en Posities

Waar bevinden zich esthetische waarden en eigenschappen? In het mooie object of in de aangename gewaarwording? (objectivisme versus subjectivisme)
Leveren kunstwerken ons (een speciaal soort) kennis? (cognitivisme)
Mag (en kan) kunst moreel beoordeeld worden? (autonomisme versus moralisme)
Is de vorm van de inhoud te scheiden? (formalisme vs. monisme)
Is het esthetische een onderdeel van het alledaagse, of hoort het in de musea thuis? (pragmatisme)
Zijn de ervaringen van natuurschoonheid en menselijke schoonheid te vergelijken met die van een kunstwerk?

Empirisme: Zijn smaakoordelen een soort waarnemingen?
Rationalisme: Kunnen smaakoordelen beredeneerd en/of bewezen worden?
Transcendentale benadering: Wat zijn de mogelijkheidsvoorwaarden voor esthetische oordelen?
Dialektiek: Hoe verhoudt de kijker zich tot het kunstwerk?
Fenomenologie: Hoe ervaart de kijker het kunstwerk?
Hermeneutiek: Hoe begrijpt de kijker het kunstwerk?
Kritische theorie: Verandert het kunstwerk de samenleving?
Taalanalyse: Hoe moeten we begrijpen wat mensen (critici) over kunst zeggen?

Waar we op college naar gaan kijken:

Late Show: discussie over esthetische kwaliteit

Vooraf lezen

Rob van Gerwen, 2016. “I Schone kunst. ” In Moderne filosofen over kunst, 15–37.
Kristeller, Paul Oskar. 2008. “The Modern System of the Arts.” In Aesthetics: A Comprehensive Anthology, edited by Steven M. Cahn and Aaron Meskin, 3–15. Oxford: Blackwell. (Blackboard)
donderdag 23 april 2020

2. Baumgarten: kunst als zintuiglijke kennis

Een mooi kunstwerk presenteert perfecte kennis van de zintuiglijke soort.
Of, zoals Baumgarten het zegt: "Het doel van de esthetica is de perfectie (vervolmaking) van de zintuiglijke kennis als zodanig. Daarmee is echter de schoonheid bedoeld." (Aesthetica, § 14).

Wat er op college besproken wordt
Alexander Gottlieb Baumgarten (1714-1762) rationalist, cognitivist vatte de esthetica op als een filosofische discipline die én over de zintuiglijkheid én over kunst gaat. De esthetica zit dus vanaf het begin op twee sporen. Volgens Baumgarten perfectioneert de kunstenaar zijn zintuiglijke waarneming (dankzij zijn 'analogon rationis') en presenteert grootse kunst perfecte zintuiglijke kennis. We zullen op college bespreken wat daar allemaal in vervat is: in het analogon rationis van de kunstenaar en in die perfecte kennis die in het kunstwerk zou zitten.
De disciplinekwestie: epistemologie vs. esthetica

Waar we op college naar gaan kijken:

  • Chantal Akerman: News from Home

Vooraf lezen

Rob van Gerwen, 2016. “II Alexander Gottlieb Baumgarten.” In Moderne filosofen over kunst, 39–62.


Verdieping (facultatief)

Gottfried Wilhelm Leibniz: Die Monadologie online
Week 2
maandag 27 april 2020 (Koningsdag)

Geen colleges, maar morgen wel!


dinsdag 28 april 2020

3. Hume: over smaak valt best te twisten (of toch niet?)

"Strong sense, united to delicate sentiment, improved by practice, perfected by comparison, and cleared of all prejudice, can alone entitle critics to this valuable character; and the joint verdict of such, wherever they are to be found, is the true standard of taste and beauty."

Wat er op college besproken wordt
David Hume (1711-1776), empirist, subjectivist meende dat, ook al zijn we het er vaak over eens wat de meesterwerken zijn (zeker nadat ze de tand des tijds hebben doorstaan), iedereen toch zijn eigen beleving van kunstwerken heeft, vooral omdat niet iedereen even goed kijkt en er dezelfde soort kennis en vaardigheden bij gebruikt. Vanwaar die onbetwistbaarheid van de smaakoordelen, wat is de rol van de discussie die critici met hun tijdgenoten voeren, wat maakt de goede criticus uit? Hoe laat zich Hume's subjectivisme verdedigen?
De verhouding tussen onze waarneming en ons gevoel (het schoonheidssentiment):
primaire en secundaire kwaliteiten (Locke)
... en tertiaire (Scruton, Zemach).
De waarheid van het smaakoordeel (Savile)

Waar we op college naar gaan kijken:

  • Luis Bunuel: Un Chien Andalou

Vooraf lezen

Rob van Gerwen, 2016. “III. David Hume.” In Moderne filosofen over kunst, 63–92.


Verdieping (facultatief)

Hume, David. 1985. “Of the Standard of Taste.” In Essays Moral Political and Literary, 226–250. Indianapolis: Liberty Fund, al. 15 e.v.: de vergelijking met de wijnproevers. Edmund Burke: A Philosophical Inquiry into the origin of our ideas of The Sublime and Beautiful
donderdag 30 april 2020

Dit college gaat niet door; is verplaatst naar afgelopen dinsdag.


Week 3
maandag 4 mei 2020

4. Kant over het (zuivere) smaakoordeel

Als iets mooi is, bezorgt het ons een vrij spel der kenvermogens. De autonomie van het esthetische ervaringsdomein.

Wat er op college besproken wordt
Immanuel Kant (1724-1804), transcendentaal subjectivist: om iets (wat dan ook) terecht mooi te vinden moet men van goede huize komen: men moet ervoor abstraheren van zijn (morele en esthetische) waarden, zijn kennis, concepten in het algemeen, zintuiglijke prikkelingen, belangen en doelen, en moet zich in volle vrijheid op de formele eigenschappen van het object concentreren.
De disciplinekwestie: epistemologie vs. esthetica; theorie van de zintuiglijkheid; rol van de verbeelding in het kennen.
Schijn van een formalisme

Vooraf lezen

Rob van Gerwen, 2016. “IV. Immanuel Kant over schoonheid.” In Moderne filosofen over kunst, 93–116.
Kant: Kritik der Urteilskraft, § 17 "Vom Ideale der Schönheit" (of de Engelse vertaling van Werner Pluhar, op Blackboard)


Verdieping (facultatief)

Gerwen, Rob van. 1999. “Kant on What Pleases Directly in the Senses.” Issues in Contemporary Culture and Aesthetics 9:71–83. enlisted only
donderdag 7 mei 2020

5. Kants kunstfilosofie

Ook schone kunst is doelmatig zonder (extern) doel. Het schoonheidsideaal treedt daar op waar een wezen zijn bestemming van binnenuit zelf voortbrengt, d.w.z. alleen bij de (morele) mens.

Wat er op college besproken wordt
Kant over kunst (expressivisme en een ethisch soort autonomisme): Omdat kunst altijd bedoeld is, ontkom je er niet aan haar onzuiver te beoordelen. Men hoeft over kunst ook niet zuiver te kunnen oordelen. Kunst raakt onze ziel, ons moreel innerlijk. En ideale schoonheid is alleen daar waar zo'n moreel innerlijk wordt uitgedrukt.
De hiërarchie der kunsten.

Waar we op college naar gaan kijken:

Potemkin

Pantserkruiser Potemkin. (trappenscène)

Sergei Eisenstein.


Vooraf lezen

Rob van Gerwen, 2016. “V. Immanuel Kant over kunst.” In Moderne filosofen over kunst, 117–145.


Verdieping (facultatief)

Gerwen, Rob van. 2001. “On Exemplary Art as the Symbol of Morality. Making Sense of Kant’s Ideal of Beauty.” In Kant und die Berliner Aufklärung. Akten des IX. Kant Kongresses, Volume 3, 553–62. Berlin, New York: Walter de Gruyter. enlisted only
Kant, Immanuel. 2008. “Critique of Judgment.” In Aesthetics: A Comprehensive Anthology, edited by Steven M. Cahn and Aaron Meskin, 146-56. Oxford: Blackwell.
Week 4
maandag 11 mei 2020

6. Hegel: kunst en de geest

De filosofie is zo ver ontwikkeld dat kunst van haar taak (van weergave van zelfbewustzijn van de geest) verlost is: "het einde van kunst".

Wat er op college besproken wordt
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831), dialektiek, monisme: in een mooi (schön) kunstwerk zijn het materiaal en de geest (Geist) op elkaar afgestemd.
De geschiedenis is een opeenvolging van perioden waarin kunst, religie en filosofie erom strijden wie het beste soort zelfbewustzijn van de geest voortbrengt.
In de geschiedenis van de kunst van de Egyptenaren, via de klassieke Grieken, naar de 'hedendaagse' Romantische kunsten is te zien hoe kunst langzaam maar zeker overbodig wordt.
Het einde van de kunst
De disciplinekwestie: epistemologie vs. esthetica; filosofie vs. kunst.

Vooraf lezen

Rob van Gerwen, 2016. “VI. G.W.F. Hegel.” In Moderne filosofen over kunst, 147–176.


Verdieping (facultatief)

Gerwen, Rob van. 2000. “Hegel’s Dialectics was Geared to Art. He Had No Business ‘Ending’ It.” In Hegels Ästhetik. Die Kunst der Politik–Die Politik der Kunst, edited by Karol Bal Andreas Arndt and Henning Ottmann, Volume 2000, 68–74. Berlin: Akademie Verlag. (online, 134K)
donderdag 14 mei 2020

7. Schopenhauer: jezelf vergeten in kunst

De muziek verlost ons van het lijden aan de wereld. Kunst maakt het leven draaglijk.

Wat er op college besproken wordt
Volgens Arthur Schopenhauer (1788-1860) kennen we de wereld altijd alleen als Vorstellung, maar nooit zoals ze in zichzelf is. En de wereld 'als Vorstellung' kennen, betekent dat ze zich altijd altijd al geschikt heeft naar de vormen en categorieën van onze kenvermogens (dat had Kant goed gezien). Wat we dan kennen is altijd al geïndividueerd, en daarmee begint ons lijden: want individuen zitten elkaar onherroepelijk in de weg. We kunnen alleen ontkomen aan dit lijden aan de werkelijkheid wanneer we ophouden de wereld als kenner tegemoet te treden. Dat kan bijvoorbeeld door ons exclusief op de algemene vormen van de dingen te richten (dat had Plato goed gezien). Echter helemaal los van de principia individuationis komen we daarmee niet.
Echt in contact met de wereld zoals ze in zichzelf is, de wereld als wil, als blinde streving, komen we via meditatie, of, tijdelijk: via kunst.
Via kunst komen we in contact met de Platoonse idee achter het een of ander en zolang we in het werk opgaan, zolang zijn ze we van onze eigen individualiteit verlost. Niet alle kunsten zijn hier even goed in. De tragedie doet het beter dan de schilderkunst, maar het allerbeste doet de muziek het: die is pure verklanking van strevingen en wederstrevingen.

Vooraf lezen

Rob van Gerwen, 2016. “VII. Arthur Schopenhauer.” In Moderne filosofen over kunst, 177–199.


Verdieping (facultatief)

Nietzsche, Friedrich: Götzendämmerung: "Wie die "wahre Welt" endlich zur Fabel wurde."
Week 5
maandag 18 mei 2020

Take-home toets over de stof tot en met Hegel. Zorg dat je het cursusboek bij de hand hebt.

Kijk in de dagen na de tussentoets naar de film van David Hockney, via Streams. (Zie volgende bijeenkomst).

donderdag 21 mei 2020 (Hemelvaart)

Geen colleges

Week 6
maandag 25 mei 2020

8. Film: David Hockney: Secret Knowledge en vragenuur

Dit wordt een uitzonderlijke bijeenkomst. Die moet ik nog uitwerken. Ik wil eerst even aanzien hoe een en ander werkt. Waarschijnlijk kijkt iedereen de film in de eigen tijd (via Streams, waar ik hem nog moet plaatsen), en doen we vandaag alleen een kort hoorcollege-deel en een wergroepdeel. Details volgen.

Wat de film betreft die we gaan bekijken: BBC-documentaire n.a.v. David Hockney's boek: Secret Knowledge: Rediscovering the Techniques of the Old Masters (2001). Duur: 70 minuten, met ondertitels.

Hoe krijg je grip op de kunstgeschiedenis? Hockney probeert het door goed naar schilderijen te kijken. Hoe werkt dat, welke wetenschappelijke status heeft het?

We kijken op college naar de film en discussiëren daarna plenair. Vorm ter voorbereiding op de bijeenkomst van vandaag een mening over "The Hockney-Falco Thesis" dat bepaalde ontwikkelingen in de kunstgeschiedenis het gevolg zijn van het gebruik van lenzen en spiegels door schilders.
Zoek hiervoor materiaal en argumenten op het internet. Neem niet alleen het geschreeuw over dat je op internet aantreft, maar verdiep je in de argumenten.

Oriënteer je vooraf ook hierop

David Hockney and Falco: "The Hockney-Falco Thesis"
Diverse teksten waarin de hypothese besproken, aangevuld en bekritiseerd wordt: Art & Optics.

 

  • (Deze versie op Youtube is in 2 delen en zonder ondertitels.)
donderdag 28 mei 2020

9. Ingarden, de fenomenologie van de esthetische houding

Een goed kunstwerk drukt de metafysische waarden van het leven uit. (Een eerste expressie-theorie van kunst?)

Wat er op college besproken wordt
Roman Ingarden (1893-1970), fenomenoloog, subjectivistisch cognitivisme: de esthetische ervaring van kunst houdt een breuk met de alledaagse ervaring in die zijn weerga niet kent. In een esthetische ervaring staat het esthetische object centraal: esthetische waarden.
Ingarden onderscheidt tussen materiële objecten (1) (het schilderij aan de muur, met die en die meetbare eigenschappen (omvang, gewicht)), kunstwerken (2), potentiële objecten met lacunes die nog ingevuld moeten worden; die pas als ze in de esthetische ervaring van de beschouwer tot een samenhangend esthetisch object (3) leiden, zich als kunst realiseren.
Kunstwerken kunnen op vele momenten (en manieren) zo'n esthetische ervaring verknoeien en een negatief eindoordeel over hun artistieke waarde 'verdienen'. Is een kunstwerk geslaagd, en een ervaring tot het einde toe volvoerd, dan beleven we een Gestalt kwaliteit, die ons metafysische waarden van het leven bijbrengt.

Het geslaagde kunstwerk is dus de expressie van iets niet-materieels.

Waar we op college naar gaan kijken:

Robert Bresson: L'argent

Vooraf lezen

Rob van Gerwen, 2016. “VIII. Roman Ingarden.” In Moderne filosofen over kunst, 201–222.
Week 7
maandag 1 juni 2020 (Pinksteren)

 
Geen bijeenkomsten.

donderdag 4 juni 2020

10. Gadamer, kunst en geschiedenis.

Het begrijpen van de mens vangt aan met de kunst.

Wat er op college besproken wordt
Hans-Georg Gadamer (1900-2001), hermeneuticus, cognitivist: Het grootste probleem waarvoor de mens gesteld is, is de ander te begrijpen. Dit is nergens prangender dan bij mensen uit andere tijden en culturen. Hoe kunnen wij weten wat zij ervaren (hebben)? Hoewel dit een historisch dan wel antroplogisch probleem is, vormt kunst er een primaire oplossing voor. Een kunstwerk wordt namelijk door iedereen gelijktijdig ervaren.

Vooraf lezen

Rob van Gerwen, 2016. “IX. Hans-Georg Gadamer.” In Moderne filosofen over kunst, 223–246.


Verdieping (facultatief)

Gadamer, Hans-Georg. 2001. “Esthetica en hermeneutiek.” Feit & fictie V:120–128. (zie Blackboard). Gerwen, Rob van. 2001. “Gadamer over gelijktijdigheid.” Feit & fictie V:112–120. (zie Blackboard). Heidegger, Martin. 2008. “The Origin of the Work of Art.” In Aesthetics: A Comprehensive Anthology, edited by Steven M. Cahn and Aaron Meskin, 344–57. Oxford: Blackwell.
Week 8
maandag 8 juni 2020

11. Adorno: Kunst als het schijnen der waarheid

"Zur Selbstverständlichkeit wurde, daß nichts, was die Kunst betrifft, mehr selbstverständlich ist, weder in ihr noch in ihrem Verhältnis zum Ganzen, nicht einmal ihr Existenzrecht." Ästhetische Theorie, 9.

Wat er op college besproken wordt
Theodor Wiesengrund Adorno (1903-1969), Kritische Theorie, negatieve dialektiek, particularist: Denken volgens de gebruikelijke categorieën is identificeren, een identiteit geven, identiek maken. Niet alleen stelt zulk denken ons in staat de wereld, de natuur en onszelf te beheersen; het negeert ook de particulariteit van het eenmalige.
Kunst kan ons tijdelijk van die onderdrukking redden, ze kan de waarheid doen oplichten. Om geen identificerende afbeelding te produceren, zoals we die van de televisie en de reclame kennen, maar een waar beeld, moet een kunstwerk gemaakt zijn volgens de verst gevorderde technieken en met hedendaagse materialen.

Waar we op college naar gaan kijken:

Stephen Spielberg: Schindler's list
Claude Lanzmann: Shoah

Vooraf lezen

Rob van Gerwen, 2016. “X. Theodor W. Adorno.” In Moderne filosofen over kunst, 247–273.


Verdieping (facultatief)

Claude Lanzmann: "Schindler's List is een onmogelijk verhaal" enlisted only
donderdag 11 juni 2020

12. Kunstkritiek en esthetische normativiteit

Kritiek is retrieval: de reconstructie van het creatieve proces. "Something not stopping short of, but terminating on the work of art itself." (Wollheim, p. 185)
Als dit achterhalen van het creatieve proces klaar is, staat het werk open voor begrip.

Om kunst kritisch te onderzoeken zul je volgens Richard Wollheim ook moeten kijken naar de overwegingen die de kunstenaar had bij het maken van haar werk. Sommige van die overwegingen heeft ze succesvol verwerkelijkt in haar werk, sommige niet. Daarvoor is het wel zaak ervan uit te gaan dat er een maker achter een werk zit, zoals dat in het moderne systeem van de schone kunsten gewoon is.
Roland Barthes zou zich hier niet mee kunnen verenigen, want volgens hem is de auteur dood. Hij bedoelt dat we een tekst kunnen begrijpen zonder ons eerst in de auteur te hoeven verdiepen: iedere keer dat iemand een boek leest, krijgt het nieuwe betekenis.

Vooraf lezen

Barthes, Roland. 1981. “The death of the author.” In Image Music Text, Essays selected and translated by Stephen Heath, 142-149. Fontana Press, 1977. (Blackboard)
Wollheim, Richard. 1980. “Criticism as Retrieval.” In Art and its Objects. Second edition, 185–204. Cambridge, New York: Cambridge University Press.


Verdieping (facultatief)

Wollheim, Richard. 1980. Art and its Objects. Second edition. Cambridge, New York: Cambridge University Press.
____________. 1993. “Pictorial Style: Two Views.” In The Mind and its Depths, 171–184. Cambridge (Mass.), London (England): Harvard University Press.
Week 9
maandag 15 juni 2020

13. Smaakoordelen

De rechtvaardiging van smaakoordelen

Ook aan de zijde van onze categorieën bestaan er normen voor de correctheid van smaakoordelen

Wat er op college besproken wordt
Hoe rechtvaardigen wij onze kritische oordelen? Verschuilen we ons achter onze eigen smaak of zijn er criteria in het geding? Volgens Walton maakt het veel uit onder welke categorieën we een kunstwerk beoordelen en kun je het inderdaad verkeerd hebben.

Vooraf lezen:

Walton, Kendall. 1970. “Categories of Art.” In The Philosophical Review., Vol. 79, pp. 334-67. [Blackboard]


Verdieping (facultatief):

Maes, Hans. 2008. “Esthetica en Theorievorming: Interview met Kendall Walton.” Esthetica: Tijdschrift voor Kunst en Filosofie. online (Goede inleiding in werk van Walton).
donderdag 18 juni 2020

 
Geen college. Bereid je voor op de eindtoets

Week 10
maandag 22 juni 2020

Eindtoets


Take-home toets vooral over de stof vanaf Hegel. Zorg dat je het cursusboek bij de hand hebt.