Kunst en het kwaad.
Nieuwe thema's uit de kunstfilosofie/esthetica
WB3BD3025
periode 4, 2005-06
Please note that they may have changed since. To make sure, check the website.
Vooraf ...
De inschrijving voor deze cursus loopt via Osiris Wijsbegeerte. De inschrijving is gesloten, maar er is nog plaats.
Wijzigingsdagen voor inschrijving voor periode 4 vallen op 27 en 28 maart. Mocht Osiris mopperen dat de cursus al vol is, probeer je dan op het andere nivo in te schrijven; we switchen dat op college weer terug.
Inhoud
Nieuwe filosofische kwesties rond de kunsten ontstaan voor het grootste deel door een overschrijding van wat de morele grenzen van de kunsten lijken te zijn.
Toen Duchamp de autonomie van de kunst ter discussie stelde deed hij dat met een urinoir. Als het gaat om de authenticiteit van de uitvoering van oude muziek gaat het erom vervalsing te voorkomen. Vervalsingen zijn misdadig maar ze confronteren ons altijd weer met aannamen over de goede bedoelingen van kunstenaars en de onbetrouwbare rol van de markt, alsook over de identiteit van het kunstwerk. Horror wordt in de filosofie van de kunsten serieus besproken. En hoe kan het dat wij ons gewillig laten meeslepen door een film over een psychopaat? Tegenwoordig vinden we meer en meer geweld en sex in de kunsten. Maar kan pornografie ooit kunst zijn? Of propaganda - Leni Riefenstahls Triumf des Willens?
Deze voorbeelden wijzen in één richting: dat we eigenlijk menen dat kunst goed is: inherent goed en goed voor mensen en de cultuur. Dit besef vormt de rode draad door de nieuwe thema's uit de kunstfilosofie die we in Kunst en het kwaad. Nieuwe thema's uit de kunstfilosofie zullen behandelen.
Cursusdoelen
Studenten weten na afloop van de cursus hoe kwetsbaar ieder denken over kunst is. De kunstwetenschappers onder hen moeten in staat geacht worden kritisch naar hun eigen vakgebied te kunnen kijken.
Nivo-verschillen
Deze cursus wordt zowel op nivo 2 (code: WB2BD3025) als op nivo 3 (code: WB3BD3025) aangeboden.
Om onverhoopte verwarring te voorkomen doet men er goed aan af en toe te verifiëren dat men nog steeds de juiste links volgt.
Veranderingen (van de cursus of deze site) deel ik mee in mijn weblog. Klik regelmatig op de News?-button boven aan de pagina, of maak er een bookmark van, of nog beter: abonneer je op de RSS-feed: ![]()
Bragolin: huilende jongen
Inschrijving
Studenten dienen zich tijdig via Osiris in te schrijven. Mocht dit onverhoopt niet lukken dan kunnen ze zich in de eerste bijeenkomst nog bij de docent melden. Daarna is het te laat!
Als er nog vragen zijn, gelieve de docent via e-mail te contacteren.
Opzet van de bijeenkomsten
In het eerste uur geeft de docent inzicht in de argumentatie van de te bespreken teksten, waarna groepsdiscussie volgt.
Om genoeg te halen uit de teksten die we steeds lezen, en daarbij gebruik te maken van hun polariteit, leveren studenten bij aankomst op college een kwart A-4tje in met daarop kort het probleem waar de teksten over gaan en de positie van de gelezen auteurs ten aanzien daarvan.
Verdere details
Alle details voor de cursus zijn via de website beschikbaar.
Ook worden er extra materialen, plaatjes en teksten aangeboden voor ingeschreven studenten. De inloggegevens die hiervoor benodigd zijn, worden op het eerste college meegedeeld.
Locatie (Uithof)
maandag, 13.15-15.00 (soms tot 16.00) uur: Ruppert, zaal 1.34
donderdag, 10.00-12.45 uur: Ruppert, zaal 1.34
| Nivo 3 | |
|---|---|
| Onderwijsinstituut | Faculteit der Wijsbegeerte |
| Studiepunten | 7,5 ECTS |
| Code | WB3BD3025 |
| Niveau | 3 (evt. nivo 2) |
| Periode | 4 (V) |
| Toegangseisen | WB2BD3024/WB3BD3024 (Inleiding filosofie van de kunsten) of WB2BD3022/WB3BD3022 (Inleiding in de Filosofie: Historisch) |
| Voertaal | Nederlands |
| Contactpersoon | Dr. R.C.H.M. van Gerwen |
| Docent | Dr. R.C.H.M. van Gerwen |
| Feedback | Uitslagen en eventueel commentaar retour binnen 10 dagen bij tijdig ingeleverde opdrachten en papers. |
| Bereikbaarheid | Via e-mail en deze website |
| Werkvormen | Hoorcollege 2 x per week 3 uur |
| Toelichting | Dagcollege. |
| Voorbereiding bijeenkomsten | Studenten moeten elke bijeenkomst voorbereiden door studie van de te bespreken literatuur en opdrachten. Van de literatuur dienen zij een keer korte indicatie van probleem en these (een-vierde A-4) voor aanvang van het college in te leveren, eventueel vergezeld van een eigen these. |
| Bijdrage aan groepswerk | Studenten worden in de gelegenheid gesteld om actief deel te nemen aan de discussie over de stof. Zij presenteren in een van de laatste bijeenkomsten hun eindpaper aan de groep. |
| Toetsen | een kleine paper, 2500 woorden (30%) een grote eindpaper, 3500 woorden (40%) opdrachten (10%) eindpresentatie (10%) Actieve aanwezigheid (10%) |
| Wat wordt er beoordeeld | Kennis en begrip van filosofische argumenten over actuele kwesties met betrekking tot de kunsten, alsook van de belangrijkste -meest hedendaagse- posities hierover. |
| Aspecten van academische vorming | 1. Bestuderen en analyseren van informatie. 2. Schrijven (algemeen) - diverse typen teksten plannen, schrijven, herschrijven en afwerken. 3. Wetenschapsfilosofische context. 4. Synthetiseren en structureren van informatie. 5. Presenteren - een referaat/pleidooi voorbereiden, uitvoeren en evalueren. |
| Verplicht studiemateriaal |
boek: nr:nr2Neill, Alex, and Aaron Ridley, eds. 2002. Arguing About Art. Contemporary Philosophical Debates. Second Edition. London and New York: Routledge. Enkele artikelen (Kosten: € 5,00) |
College overzicht
Maandag 24 april 2006
College 1 Inleiding: De tijd en ruimte van de kunstvormen

René Magritte: La Condition Humaine
- Wat is filosofie? Wat zijn open en gesloten vragen?
- Wat is filosofie van de kunst?
Is het wel een zelfstandige filosofische discipline? Hoe verhoudt ze zich tot andere filosofische disciplines, als epistemologie, ethiek en ontologie? - Wat is er typisch voor de analytische benadering?
- Wat is kunst? Is kunst niet ten einde?
Ofwel omdat ze filosofie is geworden (Danto over Warhols "Brillo dozen"
ofwel omdat de wereld van de kunsten digitaliseert. - Gaat het uitsluitend om de zgn. Hoge Kunst, of ook om zgn. lage kunst (massakunst)?
- Wat zijn de thema's?
Vandaag: de ruimte en tijd die ieder van de kunstvormen innemen. - Hoe gaan we in deze cursus te werk?
Voorbeelden
- Art Crimes; Matthew Hunt's page on censorship
- Entartete Kunst tentoonstelling van Nazi's van kunst die weigert "in het gelid te lopen".
- Een RAF-tentoonstelling! Wie maakt er nou kunst over de Rote Armee Fraktion die in de zeventiger jaren politici vermoordde? Waarom?
- Marco Evaristti stelt een goudvis in een blender tentoon. Zie: Liquidising goldfish 'not a crime'
- Cannibal holocaust
- "Professor" Günther Von Hagens' geplastificeerde lijken. site
Waar we op college naar gaan kijken of luisteren:
- Godard, Les Carabiniers. (selectie: 3 min.)
- Late show: discussie tussen critici over installatiekunst
donderdag 27 april 2006
College 2 Vervalsing
Waarom vinden we een vervalsing minder waard dan zijn origineel? Zien we het verschil wel (als de vervalsing perfect is)? Hoe stellen we vervalsing vast?
Hoeveel typen vervalsing bestaan er?
De partituur heeft de muziek van vervalsing geëmancipeerd; de CD emancipeert muziek weer van de partituur(?)
Waar we op college naar gaan kijken of luisteren:
- Jeff Koons, "German Shepherd Puppies". (The late show) [duur: 13 minuten]
- jazz pianist, Lennie Tristano: "Turkish Mambo"
Internet:
- de Ocean State Lawyers for the Arts, waar de casus van Koons besproken wordt als een van de gevallen waarin een andere kunstenaar misbruik maakt van het 'recht van de eerste maker om andere versies van zijn werk ("derivative works") te maken'.
- Vervalser Geert Jan Jansen (1944).
- Reproducties en toelichting over Han van Meegeren
- Andere vervalsingen

- Over de vernieling en restauratie van Barnet Newman's Cathedra, in 1997
- Interview met Jeff Koons, door Klaus Ottmann, 1988, Journal of Contemporary Art.
Vooraf lezen:
Neill & Ridley, Arguing about Art, Part 3. Fakes and Forgeries:
maandag 1 mei 2006
College 3 Authentieke uitvoering van oude muziek
Moet Bach op clavecimbel of juist op piano?
Hoe heeft Bach het zelf bedoeld? (En (waarom) interesseert ons dat?
Waar we op college naar gaan kijken of luisteren:
- Bach's Goldberg Variationen, door Glenn Gould en Gustav Leonard.
- gedeeltelijk: Roger Scruton: "The real thing" [duur: 70 minuten]
Vooraf lezen:
Neill & Ridley, Arguing about Art, Part 2. The 'Authentic' Performance of Music:
donderdag 4 mei 2006
Vandaag geen college: dodenherdenking.
Deadline opdracht 1!
Opdracht 1 (max. 1000 woorden)
- Noem een aantal soorten artistieke vervalsing en maak duidelijk wat er door vervalst wordt en welk bezwaar daartegen bestaat.
- Wat is er volgens Lessing en Dutton verkeerd aan een niet van echt te onderscheiden copie van een schilderij?
- Kun je een muziekstuk vervalsen? Waarom (wel of niet)?
- Noem tenminste drie typische verschillen tussen klassieke en populaire muziek (jazz, pop, hiphop, blues, etc.)
- Wat zijn de temporele verschillen (verschillen qua tijd) tussen klassieke en populaire muziek: tijdloos versus gedateerd. Leg je antwoord uit.
maandag 8 mei 2006
College 4 Populaire muziek
In klassieke muziek hangt de identiteit van een werk af van de notatie in de partituur. In popmuziek van degenen die de muziek uitvoeren.
Veel meer mensen houden van popmuziek dan van klassieke muziek: wat zegt dat over onze cultuur?
Eerst emancipeert muziek van zang (autonome muziek; instrumentele muziek), dan van het lichaam van de uitvoerder (door de partituur); in popmuziek zijn beide weer op volle sterkte terug.
Waar we op college naar gaan kijken of luisteren:
- Albert Ayler, Summertime
- Jimi Hendrix en Stevie Ray Vaughan: "Voodoo Chile"
Vooraf lezen:
Neill & Ridley, Arguing about Art, Part 4. Rock Music and Culture.
Verder lezen:
donderdag 11 mei 2006
College 5 Schilderen als een kunst
Iedereen heeft wel eens geverfd, maar wat maakt schilderen tot een kunst? Kunnen apen kunstwerken schilderen? En computers?
Waar we op college naar gaan kijken of luisteren:
- Henri-Georges Clouzot: Le Mystère Picasso [duur: 75 minuten--selectie]
- nieuwe kunst: relational art [Ben Lewis; BBC documentaire]
Vooraf lezen:
Verder lezen:
Paperconcept
- Uiterlijk vandaag moet het concept voor de eerste paper ingezonden zijn. (Hoe schrijf je zoiets?)
maandag 16 mei 2006
College 6 Afbeelding, foto en aura
Is fotografie een verbeterde vorm van afbeelding, of gaat er wat mee verloren?
Walter Benjamin betoogt, in zijn legendarische artikel “Das Kunstwerk im Zeitalter seiner technischen Reproduzierbarkeit”, dat de ontwikkeling van technologische middelen tot reproductie onze ervaring van afbeeldingen diepgaand veranderde. Reproductie (fotografie) is niet zonder meer hetzelfde als afbeelding, er gaat wat verloren, nl. de aura van het afgebeelde. Er is wat Benjamin betreft ook een groot verschil tussen de prestaties van een acteur op toneel en een voor de filmcamera.
We hebben het eerder al over vervalsing gehad; geldt reproductie als een soort vervalsing, van de authenticiteit van het onderwerp? Hoe moeten we dit alles begrijpen?
Waar we op college ook naar gaan kijken of luisteren:
- The Doors: The Doors in Europe [duur: 35 minuten] versus Oliver Stone's film
- "Hitler" in Der Untergang
Vooraf lezen:
Verder lezen:
donderdag 18 mei 2006: Vandaag geen college: schrijven eerste paper.
maandag 22 mei 2006: Deadline eerste paper
donderdag 25 mei 2006
Geen college: hemelvaart
maandag 29 mei 2006
College 7 Fotografie als een kunst
Fotografie is een causaal procédé en de kunstenaar kan er zijn artistieke intenties niet in kwijt. Daarom is fotografie geen kunst. (Scruton)
De tekst in Neill & Ridley's reader is niet volledig. De laatste paragraaf (11) is weggelaten. Hierin bevinden zich Scrutons argumenten over het inherent pornografische karakter van fotografie. Die paragraaf, en dus het volledige artikel, eindigt als volgt:
[..]
Moreover, the cinema, like the waxworks, provides us with a ready means of realizing situations which fascinate us. It can address itself to our fantasie directly, without depending upon any intermediate process of thought. This is surely what distinguishes the scenes of violence which are so popular in the cinema from the conventionalized death throes of the theatre. And surely ity is this too which makes photography incapable of being an erotic art, in that it presents us with the object of lust rather than a symbol of it: it therefore gratifies the fantasie of desire long before it has succeeded in understanding or expressing the fact of it. The medium of photography, one might say, is inherently pornographic"
Waar we op college naar gaan kijken of luisteren:
Vooraf lezen:
Neill & Ridley, Arguing about Art, Part 6. Photography and Representation
donderdag 1 juni 2006
College 8 Ficties en emoties
Ficties zijn onwerkelijk, dus zijn de emoties die wij over het personage van een 'tearjerker' voelen geen echte emoties.
Waar we op college naar gaan kijken of luisteren:
- Lee Strassberg's Actors' Studio (Het uur van de wolf) [duur: 60 minuten]
Vooraf lezen:
Neill & Ridley, Arguing about Art, Part 7. Feelings and Fictions:
Verder lezen:
maandag 5 juni 2006
Geen college: pinksteren
donderdag 8 juni 2006
College 9 Verbeelding en moraal.
Volgens Hume heeft het publiek geen moeite wanneer in een fictie handelingen en personages getoond worden die fysiek onmogelijk zijn, zoals in Star Wars; maar wanneer het geconfronteerd wordt met een immoreel stelsel, protesteert het publiek. Waarom kunnen we daar niet tegen?
Waar we op college naar gaan kijken of luisteren:
- Belvaux C'est arrivé près de chéz vous. [duur: 90 minuten--selectie]
- Naughton Henri. Portrait of a Serial Killer. [duur: 90 minuten--selectie]
Vooraf lezen:
Neill & Ridley, Arguing about Art, Part 10. Art and Morality:
Verder lezen?
Paperconcept
- Uiterlijk vandaag moet het concept voor de tweede paper ingezonden zijn. (Hoe schrijf je zoiets?)
maandag 12 juni 2006
College 10 Hollywood or Bust? (wat zien we in een film?)
Door met de camera op de tranen in te zoomen breng je een gevoelsleven beter over (of niet?)? Maar om wiens gevoelsleven gaat het dan? Toch zeker niet dat van het personage, want dat bestaat niet:
Gregory Currie, in Image and Mind, waarin filosofie van de film wordt bedreven in het licht van recente ontwikkelingen in de 'cognitive science', stelt dat "A fiction does not have the kinds of properties-shape, size, colour-that could be represented pictorially."
Waar we op college naar gaan kijken of luisteren: (De vele mogelijke functies van montage).
- Søderbergs The Limey (Selectie)
- 24
- Stanley Kubrick: The Shining (Selectie)
- Oliver Stone: The Doors (Selectie)
Vooraf lezen:
Opdracht 2 (max. 1000 woorden)
- Fictie is onwaar, verzonnen. Volgens Benjamin doet een foto de aura van het afgebeelde teniet. Maakt een foto iets echts tot iets fictiefs?
- Volgens Scruton is fotografie geen kunst. Leg zijn opvatting goed uit.
- Aan het eind van zijn artikel, vergelijkt Scruton fotografie met pornografie. Zie hierboven. Leg die vergelijking uit.
donderdag 15 juni 2006
College 11 Kunst en moraal ... en autonomie.
Moeten onze oordelen over kunstwerken, zoals Kant zegt, belangeloos zijn, zonder ieder belang ("Interesse") bij het bestaan van het ding--maar kunnnen kunstwerken dan wel moreel beoordeeld worden, en: kunnen ze wel moreel relevant zijn?
Lees hier wat Kant bedoelt
Waar we op college naar gaan kijken of luisteren:
- Leni Riefenstahl: Triumf des Willens (propaganda or art?)
- Ice Cube: Givin' up the nappy dug out
- (Victoriaanse) naakten: Wanneer zijn ze erotisch, wanneer porno? [duur: 55 minuten]
- Jeff Koons: kunst of porno?
vooraf lezen:
Verder lezen?
maandag 19 juni 2006
College 12 Genieten van gruwelen.
Wie gaat er nu willens en wetens genieten van iets waar men in het alledaagse doodsbang voor is?
Waar we op college naar gaan kijken of luisteren:
- "Roman Polanski: Repulsion" [duur selectie: 35 minuten]
Vooraf lezen:
Neill & Ridley, Arguing about Art, Part 8. Enjoying Horror:
Verder lezen:
donderdag 22 juni 2006
College 13 Sentimentaliteit.
Wie sentimenteel oordeelt, oordeelt incorrect.
Waar we op college naar gaan kijken of luisteren:
- "Kramer vs. Kramer" (selectie)
Vandaag is er ook ruimte voor het bespreken van enige overgebleven kwesties. Als er nog iets is blijven liggen, probeer vooraf te formuleren wat er precies onduidelijk is, om welk probleem het draait en welke oplossing volgens jou het beste is.
Vooraf lezen:
Neill & Ridley, Arguing about Art, Part 9. Sentimentality:
Verder lezen:
maandag 26 juni 2006: geen college! (schrijven tweede paper)
donderdag 29 juni 2006: Deadline tweede paper